2012-11-03

Fóta Haiga: Cuan Mó

Íomhá Ron Rosenstock

bhí sé riamh
bunoscionn -
Cuan Mó
      it has always been
upside down -
Clew Bay

2012-11-02

Meine connexions sind total okay!

Cúrsaí teanga atá idir chamáin in Uimh. 91 den iris Art & Thought – Fikrun Wa Fann, iris a thugann lón machnaimh dom i gcónaí agus atá ar fáil saor in aisce tríd an bpost:
Meabhraíonn Jürgen Trabant dúinn gur féachadh ar Thúr Bháibil mar mhallacht, i bhfocail eile pionós a chuir Dia orainn ab ea éagsúlacht teangacha! Shíl réabhlóidithe na Fraince go mbeimis níos fearr as gan ach teanga amháin uilíoch a bheith againn; tá tuairim agam nárbh í an Bhriotáinis a bhí ar aigne acu.
Féachaimis siar ar Thúr Bháibil. Deir an Sean-Tiomna linn gur ‘labhair daoine an teanga chéanna agus na focail chéanna ar fud an domhain mhóir.’ Ach cad a dheineadar ansin? Thógadar túr dóibh féin. Caithfidh nach raibh cead pleanála acu mar bhí an Tiarna i bhfeirg leo:
‘Téanam, a dúirt Sé, ‘téimis síos agus déanaimis cíor thuathail dá dteanga ar an bhfód i dtreo nach dtuigfidís caint a chéile a thuilleadh.’ Agus má léimse Trabant i gceart, bheimis mallaithe go deo murach tíolacadh na Cincíse, is é sin le rá ní gá go mbeadh aon teanga amháin againn chun go dtuigfimis a chéile. Faoi mar a deirtear i nGníomhartha na nAspal: ‘Féach,’ ar siad, ‘nach Gailíligh iad seo go léir atá ag caint? Conas a tharlaíonn go gcloiseann gach duine againne iad ag labhairt inár dteanga dhúchais féin?’
Deir Uwe Pörksen gur i mBéarla seachas ina dteanga féin a scríobhann formhór mór na n-acadúlaigh Gearmánacha sa lá atá inniu ann. Scanrúil! Má sheasann tú i stáisiún traenach sa Ghearmáin feicfidh tú go bhfuil an Béarla i réim, focail ar nós Intercity, Departure, Cool Drinks agus mar sin de. Reisezentrum an focal a bhíodh le feiceáil ar Oifig na dTicéad. Servicepoint atá tagtha ina áit. Maíonn Pörksen go bhféadfadh teanga iompó ina canúint mura mbaintear leas aisti sa réimse poiblí.
Seans maith gur glaine í an Ghaeilge ná an Ghearmáinis. Cé a chreidfeadh é!  Cloistear abairtí ‘Gearmáinise’ mar seo sa ghnáthchaint: déagóir a bhí ag iarraidh a rá go réitíonn sé go maith lena mhuintir, ‘Meine connexions zur family sind total okay.
Ar an taobh eile den scéal, tá daoine ann a deir gur rud nádúrtha is ea é focail ó theangacha eile a thógaint ar iasacht. Ní rabhamar riamh aonteangach. Ní féidir a rá go bhfuil máthairtheanga amháin ag duine agus gur teanga iasachta gach teanga eile – miotas a chruthaigh an náisiúnstát é sin. Bhí teangacha á meascadh riamh san Eoraip, an Laidin agus an teanga áitiúil mar shampla. Seo abairt ón ailceimiceoir Paracelsus, a deir, ‘Más mian leat go leigheasfaí thú, ná hinsteall uisce san fhiostúl’ – ‘Si vis curare, noli sprützen aquam in die fistel’ – meascán uafásach ach inghlactha go maith ag an am, is cosúil.  Tháinig deireadh le tionchar na Laidine agus ón seachtú haois déag ar aghaidh bhí an-tionchar ag an bhFraincis ar an nGearmáinis.
Téanam anois go Báibil na hAfraice agus alt iontach san iris chéanna ag Khadi Fall, duine atá ag obair san Aireacht Oideachais i bPoblacht na Seineagáile agus atá an-dian ar a tír féin san alt seo. B’fhéidir go bhfuil deireadh leis an gcoilíneachas ach tá apartheid teanga fós in áiteanna ar nós Phoblacht na Seineagáile. Ní in Éirinn amháin a bhí an bata scóir. Dá mbeadh sé de dhánacht ag páiste ar bith an Volaifis nó teanga eile seachas an Fhraincis a labhairt chuirtí pionós ar an bpáiste sin, ar mhaithe leis féin gan dabht.
Is í an Fhraincis teanga na cumhachta sa tSeineagáil. Mura dtuigeann 60% de dhaonra na tíre sin an Fhraincis ná na reachtanna is na rialacha go léir atá scríofa sa teanga sin, cén seans atá acu dul chun cinn a dhéanamh sa saol nó athrú ar bith a chur i bhfeidhm ar an gcóras sóisialta agus polaitíochta ann?  An bád bán an t-aon éalú ag a lán acu. Tá nath cainte ag aos óg na tíre, Barça nó Barzak. Seasann Barça le haghaidh Barcelona agus iasacht ón Araibis is ea Barzak a chiallaíonn Bás. Ní fios líon na Seineagálach a bádh san Atlantach ar a mbealach chun na Spáinne. Ní thuairiscítear sna meáin ceann de na cúiseanna a bhfuil éadóchas ar Sheineagálaigh óga – níl dul chun cinn ar bith i ndán dóibh ina dtír féin mura bhfuil acu ach a dteanga dhúchais!
Chuir an tOllamh Cheikh Anta Diop teanga na Seineagáile, an Volaifis, ar leabhair mhata agus fisice agus é deimhneach gur chóir oideachas lán-Volaifise a chur ar mhuintir a thíre. Chuir uachtarán na tíre ag an am, an file Léopold Sedar Senghor, cosc air.
Rugadh Marica Bodrožic sa Dalmáit agus tá cónaí anois uirthi i mBeirlín. Ní tír í an Dalmáit, ar ndóigh, ach réigiún. Sa Ghearmáinis a scríobhann Marica. Tháinig duine chuici tar éis di léamh filíochta a thabhairt agus ar sise, ‘Is mór an pléisiúr é a bheith ag éisteacht leat agus an tslí ina gcuireann tú tú féin in iúl sa teanga seo againne.’ Sa teanga seo againne? Nach liomsa an teanga seo? arsa Marica. Tá úrscéal 367 leathanach scríofa aici sa Ghearmáinis. Ná habradh éinne nach léi an teanga. Tá teanga ar nós an ghrá, ar sí. Ní le héinne í. Tá sí saor, faoi mar atá an grá saor. Tá sí saor agus mór, ar nós an aigéin a gcothaíonn craobh-aibhneacha é agus nach mbeadh ann in aon chor murach iad.
Is dóigh le Marica go bhfuil a bua féin ag gach teanga. Agus tá, gan amhras. Ní fhéadfadh teanga na síocanailíse teacht chun cinn i dteanga ar bith eile seachas an Ghearmáinis, dar léi. Samhlaigh gur theith an Freudach ó Vín go Baile Átha Cliath, gur thug grá don Ghaeilge, go raibh sé ar dhuine de chomhbhunaitheoirí Chonradh na Gaeilge. An mbeadh sé in ann anailís a dhéanamh ar a chuid brionglóidí trí mheán na Gaeilge, nó anailís a dhéanamh ar bhrionglóidí an Phiarsaigh?
Tá an friotal agus an téarmaíocht ann inniu, gan dabht, mar is teanga an-fhorbartha í an Ghaeilge. Ach an mbeadh an Freudach caite amach as an gConradh dá mbeadh caint ar siúl aige ar an ‘tréimhse shádach anasach’, cuir i gcas? (An bhfuil tú in ann Béarla a chur air sin? Freagra: anal-sadistic phase).
Samhlaigh a cholún féin aige, ‘Seal le Sigmund’, sa Chlaidheamh Soluis: ‘A Ghaela, beidh mé ag scríobh inniu ní ar an tréimhse iontach a chaitheas ar an mBlascaod Mór agus snas agam á chur ar mo chuid Gaoluinne, ach ar an tréimhse shádach anásach nach ionann é in aon chor agus pian sa tóin. Is é atá ann ná an dara céim d’fhorbairt shícíghnéasach an linbh nuair a bhaintear pléisiúr as an eisfhearadh ...’  Agus dúirt an Freudach, dála an scéil gurb iad na hÉireannaigh an t-aon chine ar domhan nach féidir síocanailís a dhéanamh orthu. Ar mo leabhar!
 
Cóipcheart Gabriel Rosenstock & an Foilsitheoir 2012

Port na bPúcaí

Is iomaí uair a chuala mé Port na bPúcaí á sheinm ag ceoltóirí éagsúla, ar an mbosca ceoil, ar an bpíb uilleann agus fiú ar an bpíb mhála. Nuair a chuala mé Caoimhín Ó Raghallaigh (veidhlín) agus Breandán Ó Beaglaoich (bosca ceoil) á sheinm tháinig dán chugam, nó b'fhéidir gur cheart píosa cantaireachta a thabhairt air. Dhein an ceol seamán díom. Is iad seo a leanas na focail:

Port na bPúcaí


Cúr
cúr
cúr

ag teacht
ag teacht de dhroim na dtonn
ag teacht de dhroim na dtonn chugainn

cuilithíní
cuilithíní
cuilithíní

ag teacht
ag teacht de dhroim na dtonn
ag teacht de dhroim na dtonn chugainn

glór
glór
glór

ag teacht
ag teacht de dhroim na dtonn
ag teacht de dhroim na dtonn chugainn

glór na míolta móra
ar tonnta iad
ag teacht
ag teacht de dhroim na dtonn
ag teacht de dhroim na dtonn chugainn

glór na míolta móra
ar púcaí iad
ag teacht
ag teacht de dhroim na dtonn
ag teacht de dhroim na dtonn chugainn

glór na bpúcaí
ar míolta móra iad
ag teacht
ag teacht de dhroim na dtonn
ag teacht de dhroim na dtonn chugainn

cúr
cúr
cúr



Foam, foam, foam, coming, coming on the waves, coming to us on the waves,

ripples, ripples, ripples, coming, coming on the waves, coming to us on the waves, voice, voice, voice, coming, coming on the waves, coming to us on the waves,

voice of whales that are waves, coming, coming on the waves, coming to us on the waves, voice of whales that are spirits, coming, coming on the waves, coming to us on the waves, voice of spirits that are whales, coming, coming on the waves, coming to us on the waves, foam, foam, foam.


Tamall ina dhiaidh sin, thaispeánas na focail don chumadóir Conallach Derek Ball. Iar-shíciatraí é Derek agus cónaí air i nGlaschú. Is maith a thuig sé an claochlú a chuir an ceol orm agus chuir seisean ceol dá chuid féin leis na focail! Tá an ceol sin ar fáil anseo:

2012-11-01

Nasrúidín agus an Scoláire

Tharla gur thug Nasrúidín scoláire mór le rá ar turas báid uair amháin. Bhí mionchomhrá éigin ar siúl eatarthu nuair a bhris an scoláire isteach air:
‘Níl aon chruinneas ceart ag baint le do chuid cainte, a dhuine! An duine nach ndéanann staidéar ar chúrsaí gramadaí tá leath dá shaol curtha amú aige.’

‘An mar sin é?’ arsa Nasrúidín. ‘Cogar, an bhfuil snámh agat?’

‘Níl,’ arsa an scoláire.

‘Tá do shaolsa ar fad curtha amú agat mar sin: tá poll sa bhád ...’



Cóipcheart Gabriel Rosenstock & an Foilsitheoir 2012

Nasrúidín
Athinsint le Gabriel Rosenstock
Léaráidí le David Kearney
Coiscéim 2005

Ríomhleabhar Original Writing 2012: 

Nasrudin, Nasrúidín, Nasroodeen

Gabriel Rosenstock in conversation with Mícheál Ó hAodha
(From: Nasrúidín Athinsint, Original Writing 2012)

Nasrudin is not a well-known figure in Ireland. Where did you come across him first?

He’s a composite type of character really and a lot of the Nasrudin humour has made its way by a circuitous route from Afghanistan, India, Turkey, Iraq and so on to vaudeville New York and later on to the big screen. I first came across him in the discourses of Rajneesh (later Osho). If you were reading spiritual discourses by Vivekananda, Yogananda or Krishnamurti, let us say, you  wouldn’t expect to come across too many humorous asides but Osho had a lot of time for humour and spiced up his discourses with Nasrudin tales and other material. And so, I thought, we have versions of Aesop in Irish, why not Nasrudin?

Why not indeed!

Actually, it’s a serious question. There’s an incredible amount of world literature and folklore which never gets a mention in an Irish-language context, not to mention being actually translated into Irish. I think we box ourselves in a lot. We need to get out a bit more – into the big world, I mean.

Strange that it hadn’t been done before.

There’s thousands of things that haven’t been done before (in Irish). Look at the book of Jewish humour I brought out, Greann na nGiúdach (Coiscéim, 2008). How come that hadn’t been donebefore? Or Birbal (CIC, 2011), ancient and medieval tales from India. I also have Native American tales in the pipeline. Yes, I do find it a bit odd that I have to come up with a lot of these ideas myself. Publishing houses should have commissioning editors to create such titles. You might ask, is there a demand for titles with an international flavour.

I was going to ask that!

You’ve got to create a demand. For me, there should be space on the shelf for lots of literary experiences and reading adventures. It doesn’t have to be high literature all the time, it doesn’t have to be hermetic or esoteric. We need all types of literature. I’m reading R K Narayan again. What a wonderfully light touch he had! I don’t think he’s known much in Ireland, is he? Next week I’ll need to read something meatier though. Or write or translate something in a different vein. Maybe I’ll start on another volume of Guthanna Beannaithe an Domhain, an anthology of sacred literature. Two volumes have appeared already. A third, the largest so far, is at the printers. But getting back to Nasrúidín. He’s a great leveller. Himself and his donkey! There’s something quixotic about him. The knight errant wouldn’t be the same without his steed either, would he?

He occurs (as Nasroodeen) in your book The Pleasantries of Krishnamurphy: Revelations from an Irish Ashram (Non-Duality Press, 2012)

That’s a measure of my affection for him. Great characters in literature and folklore are often as alive as real people, don’t you think? In the Krishnamurphy book, he gets to indulge in a bit of Keats & Chapman humour (of sorts) and so, the composite Nasrudin adds another layer to his growing mystery.

Thank you!

Thank Nasrudin. Or Nasreddin. Or Nasr Eddin or whoever the hell he is.

2012-10-30

Fóta Haiga: Ros Bairneach

Íomhá Ron Rosenstock

íota chun solais
iarsmaí di fós anseo
Ros Bairneach
              thirst for light
still lingers here
Rossbarnagh

2012-10-25

Rogha Haiku

an bhfeicfidh siad a chéile anocht?
púróg shliobach
an ghealach

clog an tseipéil...
cá bhfuil a dtriall?
slua seangán
 
cacaíní caorach
8 ... 10 ... dosaen ...
ar fad mar a chéile
 
nuair a ainmnítear é
siúd an crotal coille
i ngach aon bhall
 
na haghaidheanna úd
sa bhéilteach thine -
is dual dóibh athrú leis



Géaga Tré Thine
HAIKU
Gabriel Rosenstock
Eagarthóir: Mícheál Ó hAodha
Original Writing Ltd., BÁC, 2012.