A small tree of tender leaves

 I have followed the stellar haiku career of K. Ramesh for a long time and have translated some of his earlier work into Irish. He is a national treasure. A body such as Sahitya Akademi should give him an award, not just to recognize his own outstanding gifts as a haijin (haiku master) but to acknowledge the part that haiku now plays in the literary life of India and that of dozens of other nations across the globe.

This is an age in which ecopoetics has come into its own and haiku should be to the forefront in this universal movement. Why? Firstly, haiku is known for its keen response to environmental and seasonal phenomena. Secondly, the greatest haijin are those who eschew self-obsession and the cravings of the predatory ego.

winter morning . . .

the farmer’s sneeze

startles the newborn calf 

This could have been written by the immortal master Issa whose haiku – over 20,000 in all – are infused with memorable tenderness.

wedding hall . . .

a butterfly lingers

around artificial flowers

I have read similar haiku and yet the tiniest difference is enough to allow a haiku such as this a complete life of its own, a moment quietly and unobtrusively observed.

Ramesh works as a teacher in a Krishnamurti school in Chengalpattu. How lucky are the children under his care:

              

sugarcane harvest  . . . 

every boy in the village 

gets a piece to chew

Haiku take up little space on the page so it’s a pity that a second Indian language wasn’t included. When all is said and done, haiku have extra resonance and nuance in the ancestral tongue. How could it be otherwise?

Haiku can bring us from the microcosm to the macrocosm in the blink of an eye which means that it is both a literary genre and a purifying, spiritual exercise for poet and reader alike:

power failure  . . .

I step into the night

of the Milky Way

This is simply sublime! The Milky Way was also a favourite theme of the above-mentioned Issa, as in this haiku from the year 1802:

it flows

into my home village . . .

the Milky Way

There are many ways of looking at a haiku. No two readers are exactly alike. This next haiku might amuse some readers. Others will sense abject loneliness:

barber shop . . . 

only one fish left

in the aquarium

Haiku has the ability to zoom in on a moment, a reality, a happening – making that moment real for us, as real as anything else that might be happening in the universe. Haiku is an awakening. And who is to say what happenings are more significant than others?

winter night  . . .

mother and I search

for a pill on the floor

There are haiku in this collection which equal the works of such grandmasters as Buson and Bashō (who both wrote memorably about herons):

a heron’s pulsing throat . . .

the river thin

on the river bed

There is so much sensibility and intelligence at work in this absorbing collection that it’s hard to pick a favourite among so many jewels:

long afternoon  . . .

the church spire shade

reaches the beggar

Any anthology of Indian writing which focusses on communalism should include this outstanding haiku:

village asleep . . . 

a crescent moon

over Shiva’s temple

Haiku by K. Ramesh

Published by Cinnamon Teal, Goa, 2020

Reviewed by Gabriel Rosenstock

Ag Tnúth le Mangónna

Waiting for Mangoes

K. Ramesh

A flash of lightning.
I remember another night;
dinner over,
we wait for Father to cut
mangoes with a sharp knife.
We were never allowed to touch it.
After cutting the fruits,
he would wash the knife
and put it back in the cupboard.
How the yellow peel
would curl over the mango
and fall on the table!
A cool breeze enters
through the window;
The sound of rain
falling on the roof again...
My little daughter asks me,
‘Shall we play.
snakes and ladders’?

Ag Tnúth le Mangónna

Splanc thintrí.
Tagann oíche eile chun cuimhne:
an dinnéar thart
is sinn ag fanacht go ngearrfadh ár ndaid
na mangónna le scian ghéar.
Ní ligtí dúinne lámh a chur uirthi.
Tar éis dó na torthaí a ghearradh
níodh sé an scian
is chuireadh ar ais sa chupard í.
An craiceann buí
á chasadh thar an mangó
is ag titim ar an mbord!
Tagann leoithne úr isteach
tríd an bhfuinneog.
Fuaim na báistí ag titim arís
ar an díon . . .
Arsa m’iníon bheag liom:
‘An imreoimid
nathracha is dréimirí ?’

Rogha Tanka le K. Ramesh, máistir haiku & tanka as an India

ag rothaíocht liom
ar an gcuarbhóthar
timpeall an oileáin –
i gcuideachta
na mara

bándeirge
na maidine
á roinnt le cosán cam
táim ar bord traenach
is m’aghaidh ar mo bhaile dúchais

ag éisteacht
le hamhrán i dteanga
nach eol dom –
ní heol dom ach
gur amhrán brónach é

tráthnóna samhraidh –
gan súil acu le traein
beirt sheanfhear ag cabaireacht
ina suí ar bhinse
an stáisiúin bhig seo

oíche i mí Mheán Fómhair
páipéar scrúdaithe agam á cheartú
tugaim ciaróg faoi deara
is í bunoscionn –
á hathiompú féin arís

 fiafraíonn tú díom,
cén fáth an meangadh gáire
gach uair dá bhfeiceann tú mé?
bíonn meangadh gáire ormsa leis
nuair a thagaimse ar rósanna  

boinn airgid á lorg agam
i mo phóca –
síolta dearga
a chnuasaigh
m’iníon bheag

tráthnóna na gcriogar ...
i mo sheasamh os comhair pictiúr
d’eala ag eitilt
go ciúin
i dtreo na sléibhte

ag siúl liom
tar éis slán a rá
le gach éinne,
go tobann smaoiním ar an gcrann
nach bhfuil radharc agam níos mó air

solas na gréine i measc na gcrann
mo sheanchara
ag téarnamh
iarrann sé orm a chathaoir a chur
taobh leis an bhfuinneog

cearnóg an bhaile –
tagann cailín beag
isteach sa bhfráma
agus grianghraf á ghlacadh agam
de na colúir

siúlaim timpeall an locha
leis an gceamara
go dtí an bruach thall
an áit a bhfuil na healaí
ar an bport

tráthnóna earraigh –
siúlaim liom
ón sruthán
ar ais go dtí mo cheamara is mo sheaicéad
sa mhóinéar

mé féin is an piscín
inár seasamh go ciúin
sa doras
ag breathnú ar an dorchadas
ag socrú síos i measc na gcrann

siansa de chuid Mozart
tríocha míle troigh
os cionn talún
mé ar snámh is néalta bána
faram

cróntráth samhraidh –
gabhann cailín amach
as an teach ina bhfuil
éiníní ag giolcadh
i gcás

Máistir na Séimhe, K. Ramesh agus a chuid haiku

Is múinteoir é K. Ramesh agus is i gceann de na scoileanna Krishnamurti a mhúineann sé. Nach méanar dá dhaltaí agus oide mar sin acu. Chreid Jiddu Krishnamurti nach mbeadh rath ar éinne againn gan teacht ar thuiscint do na nithe sin go léir a mhúnlaíonn sinn, náisiúntacht, creideamh, mianta, claontacht, eagla agus nithe eile ar ábhar coimhlinte go minic iad. Má tá aon ní amháin le sonrú i haiku K. Ramesh, easpa coimhlinte a thabharfainnse air.
An té a bhfuil leathdhosaen haiku den scoth scríofa aige is máistir haiku é (an máistir ba mhó ar fad, Basho, a dúirt) agus dá réir sin is máistir é K. Ramesh. Duine cúlánta is ea é. Nuair a bhuaileas leis san India, is i gcogar a labhair sé agus é féin á chur in aithne dom. Ag freastal ar cheardlann haiku liomsa a bhí sé ach dáiríre d’fhéadfadh seisean a bheith i mbun na ceardlainne agus mise mar dhalta aige:

cuar an chrúsca uisce. . .
an teaghlach go léir
ag ithe dinnéir

Tá mistéir ansin, nach bhfuil? Ealaín ar bith a bhfuil mistéir ag baint léi, sin í an ealaín a labhraíonn liomsa agus a fhanann liom. Táimid timpeallaithe ag gach saghas gáifeachta na laethanta seo agus is iontach an ní é an neamhghairéadaí a fhaighimid i ndéantús K. Ramesh. An rud is annamh is iontach.

     Tá soilíos sa haiku thuas, atmaisféar na sástachta; tá luachanna ann nach bhfaightear an-mhinic i saol na n-ealaíon inniu: caithfidh coimhlint a bheith i ndráma, i scannán, in úrscéal, caithfidh foréigean a bheith ann, teannas. Tús sona, sonas sa lár, críoch shona? Níl sé sin ó éinne a thuilleadh de réir dealraimh. Andúiligh teannais is ea gach éinne na laethanta seo, an buachaillín sé bliana d’aois agus físchluiche á imirt aige san áireamh. Mura bhfuil teannas is foréigean á thuairisciú ar an Nuacht, braithimid go bhfuil rud éigin in easnamh uirthi.

     Saol nádúrtha, áfach, a léiríonn K. Ramesh ina chuid haiku. Cad eile? Is í an nádúrthacht bunchloch an haiku. Tugtar faoi deara go bhfuil dhá bhrí ag baint leis an bhfocal ‘nádúrthacht’ sa Ghaeilge. Cneastacht an bhrí thánaisteach atá leis an bhfocal.

cliseadh cumhachta –
dúnaim an leabhar
tugaim cluas don bháisteach

Is follasach go bhfuil spiorad an haiku ansin mar is é an t-airdeall a ghineann an haiku. Murach an t-airdeall sin ní bheadh an haiku ann. Rud is ea cliseadh cumhachta a tharlaíonn go minic san India. Tagann an chumhacht ar ais arís tar éis nóiméad nó dhó nó cuirtear gineadóir ar siúl. Haiku álainn is ea é. Ar shlí, tá sé á rá go bhfuil níos mó le foghlaim ón mbáisteach ná ón leabhar nó b’fhéidir nach é sin an rud atá á rá aige in aon chor. Bíonn níos mó ná léamh amháin ar haiku. Fágtar gan teideal iad mar go gcúngódh sé sin iad. Fágtar oscailte iad. Ní bhíonn lánstad ag an deireadh mar níl an focal deiridh ráite. Ní bheidh go deo.

 

dhá chuach
ag glaoch –
fáinne geal an lae

An-simplí, mar is ceart. Eachtra bheag díreach mar a tharla, gan cur leis an scéal ná baint de. Soineantacht. Tá dhá bhrí le soineantacht, leis, ‘soineantacht’ duine agus ‘soineantacht’ mar fhocal chun cur síos ar an aimsir. Faightear an tsoineantacht is an tséimhe sin go flúirseach i haiku K. Ramesh agus ní thuirseoinnse go deo de:

teagmhaíonn duilleog bhuí
leis na duilleoga glasa
ar a slí síos

Is léir go bhfuil na máistrí móra léite agus athléite aige, Basho, Buson, Issa, Shiki, Santoka et al. Tá rud éigin an-Seapánach faoi haiku sin na nduilleog aige. Ní haon locht é sin air. Ach tríd is tríd tá a stampa féin agus stampa chultúr a thíre féin buailte go tréan aige ar a chuid haiku:

gort ríse cois abhann
guth an fheirmeora
ag labhairt leis na tairbh

Arís, an tséimhe sin. Leochaileacht. Níl aon áit sna haiku seo don Sturm und Drang, níl taibhsí Kerouac ná Basho anseo, ná tintreach ná toirneach. Níl aon bhagairt anseo:

scáil éisc . . .
ó phúróg
go púróg

Rithim na tuaithe atá anseo, rithim atá dearmadta ag a lán againn, rithim na beatha, rithimí nádúrtha an lae, rithim an chroí, rithim na séasúr:

baile dúchais ...
is mall mar a fhreagraíonn an tarbh
do chloigín an rothair

An uair fhánach a bhuailtear nóta ón bhfiántas anseo, ar chuma éigin níl aon eagla le brath ann:

oíche ghealaí . . .
dúisím is liúnn seacal
i gcéin

Bhí a lán le rá ag Jiddu Krishnamurti faoin dúlra agus is maith go bhfuil file mór haiku ag múineadh i gceann de na scoileanna a bhuanaíonn a theagasc siúd. Dúirt Krishnamurti uair amháin: ‘Nuair a chailltear an dlúthchaidreamh domhain leis an dúlra is ansin a bhíonn tábhacht ag baint leis an teampall, leis an mosc is leis an eaglais.’ In áit eile (ina dhialann) deir sé mura mbíonn teagmháil againn leis an dúlra caillfimid teagmháil leis an daonnacht, le nádúr an duine féin.

Sa chéad haiku eile tá sampla maith den chleas sin a bhíonn ag lucht haiku, is é sin dhá íomhá le hais a chéile is gan aon cheangal eatarthu ar an gcéad amharc:

ióga maidine –
cuar an gheiceo
ar an mballa

Treisíonn na híomhánna sin a chéile. An úire a bhaineann le haiku K. Ramesh, úire na soineantachta í, úire na neamhornáideachta, tuairisc lom shimplí ar an rud atá ag titim amach go neamhdhrámata is go nádúrtha.

Is minic spraoi, leis, ina chuid haiku :

scoil fán dtuath . . .
siúlann scata lachan
thar an seomra ranga