2018-11-13

Haiku le Issa: agus roinnt nótaí

Léiríonn an haiku seo thíos meon ar leith, meon an mháistir haiku. Dá reofaí an ola sa lampa orainn, bheimis curtha amach mar gheall air. Conas a bhraitheann Issa?

 

うつくしく油の氷る燈かな

utsukshiku
abura no kôru
tomoshi kana
nach álainn!
an ola féin reoite
sa lampa

Codarsnacht a chruthaíonn soicind beag drámata go minic sa haiku; sa sampla thíos is é an gort ag lonrú faoi dhrúcht é agus ansin, préachán dubh ina lár!

白露にざぶとふみ込む烏哉

shiratsuyu ni
zabu to fumikomu
karasu kana
   
gort drúchta
gan choinne tumann
préachán ann


Tagann thuas agus thíos, neamh agus an domhan seo, le chéile sa haiku:
 

うつくしや障子の穴の天の川

utsukushi ya
shôji no ana no
ama no kawa
   
nach álainn!
bealach na bó finne
trí pholl sa chuirtín
 
Is iontach go deo cé chomh ceanúil ar 'sakura', bláthanna silíní, is atá na Seapánaigh, Issa san áireamh:

 

一夜さに櫻はさゝらほさら哉

hito yo sa ni
sakura wa sasara
hosara kana
   
na bláthanna silíní
thar oíche a d’imigh
imithe ar fad!


Iad a bheith chomh gearrshaolach sin a dhéanann álainn iad, ar ndóigh. Cuid de dhisciplín an haiku (faoi anáil an Bhúdachais) is ea é gan mór is fiú a dhéanamh d'aon ní ná díot féin:

féileacán ag eitilt
níl ionamsa leis
ach cáithnín deannaigh

蝶とんで我身も塵のたぐひ哉

chō tonde
wa ga mi mo chiri no
tagui kana

Ní thugtar breith sa haiku, déantar cur síos ar nithe mar atá, gan pápaireacht ná seanmóireacht a dhéanamh:

陽炎や新吉原の晝の體

kagerō ya
shin yoshiwara no
hiru no tei
 
ceo brothaill
i lár an lae . . .
ceantar na soilse dearga


Bímidne san Iarthar cráite ciaptha go minic ag an gceist, ‘Cad is brí leis?’ agus tá ár gcóras oideachais truaillithe ar fad ag an dearcadh sin. Cad is brí le rós? Cad is brí le solas na gealaí? Cad is brí le hoinniún?
 

葱買て枯木の中を歸りけり

negi kaute
karegi no naka o
kaerikeri

tá na hoinniúin ceannaithe aici...
abhaile léi
trí na crainn loma


Cad is brí le coinneal? Tá brí le gach aon ní i saol an haiku agus áit ann, leis, don rud nach bhfuil aon bhrí leis.
 

手燭して色失へる黄菊哉

teshokushite
iro ushinaeru
kigiku kana

a ndath á chailliúint acu
faoi sholas coinnle
criosantamaim bhuí
 
Tá gach aon ní gaolta lena chéile, ar shlí, agus ó am go a chéile tugann haiku mar a bheadh léargas pictiúrtha dúinn air sin:
 

 

鹿寒し角も身に添ふ枯木哉

shika samushi
tsuno mo mi ni sou
kareki kana

fuacht ar na fianna
is tá a mbeanna ag teacht
leis na crainn loma


Agus ar ndóigh is cuid den nádúr mórthimpeall orainn sinne leis, cuid de ríocht na n-ainmhithe. Radharc nach bhfeictear go minic na laethanta seo:
 

しら露やさつ男の胸毛ぬるゝほど

shira tsuyu ya
satsuo no munage
nururu hodo
ucht an tsealgaire
drúcht fuar ag sileadh
dá chlúmh

 

2018-11-12

Dá n-athródh sé m’ainm


Dá n-athródh sé m’ainm


Dúrt le hÍosa go mbeadh sé go breá
Dá n-athródh Sé m’ainm

Dúirt Íosa go gcaithfinn maireachtaint go humhal
Dá n-athródh Sé m’ainm

Dúirt Íosa go mbeadh an domhan go léir im’ choinne
Dá n-athródh sé m’ainm

Dúrtsa le hÍosa go mbeadh sé go breá
Dá n-athródh sé m’ainm.

Changed Mah Name


I tol’ Jesus it would be all right
If He changed my name

Jesus tol’ me I would have to live humble
If He changed mah name

Jesus tol’ me that the world would be ‘gainst me
If He changed mah name

But I tol’ Jesus it would be all right
If He changed mah name

2018-11-11

Mo Thiarna céasta tá


Mo Thiarna céasta tá
Is níor tháinig oiread is cnead uaidh
Mo Thiarna céasta tá
Is níor tháinig oiread is cnead uaidh
Siolla ar bith, siolla ar bith, siolla ar bith

Cheanglaíodar é de chrann
Is níor tháinig oiread is cnead uaidh
Cheanglaíodar é de chrann
Is níor tháinig oiread is cnead uaidh
Siolla ar bith, siolla ar bith, siolla ar bith

Do tholl siad a thaobh geal
Is níor tháinig oiread is cnead uaidh
Do tholl siad a thaobh geal
Is níor tháinig oiread is cnead uaidh
Siolla ar bith, siolla ar bith, siolla ar bith

An fhuil ag sileadh síos
Is níor tháinig oiread is cnead uaidh
An fhuil ag sileadh síos
Is níor tháinig oiread is cnead uaidh
Siolla ar bith, siolla ar bith, siolla ar bith

Do chrom a cheann is d’éag
Is níor tháinig oiread is cnead uaidh
Do chrom a cheann is d’éag
Is níor tháinig oiread is cnead uaidh
Siolla ar bith, siolla ar bith, siolla ar bith
 

Dey crucified my Lord

Dey crucified my Lord
An’ He never said a mumblin’ word
Dey crucified my Lord
An’ He never said a mumblin’ word
Not a word, not a word, not a word

Dey nailed Him to the tree
An’ He never said a mumblin’ word
Dey nailed Him to the tree
An’ He never said a mumblin’ word
Not a word, not a word, not a word

Dey pierced Him in the side
An’ He never said a mumblin’ word
Dey pierced Him in the side
An’ He never said a mumblin’ word
Not a word, not a word, not a word

De blood came tricklin’ down
An’ He never said a mumblin’ word
De blood came tricklin’ down
An’ He never said a mumblin’ word
Not a word, not a word, not a word

He bowed His head an’ died
An’ He never said a mumblin’ word
He bowed His head an’ died
An’ He never said a mumblin’ word
Not a word, not a word, not a word

2018-11-10

Ugo Mulas

Ugo Mulas
coinnigh an lag lag
is an láidir láidir...
a Thiarna, éist linn!
keep the weak weak
and the strong strong...
Lord, hear us!

2018-11-09

Im' sheasamh ar gach tairseach bím



Dán leis an bhfile Turcaise Nazim Hikmet. Jeannette Turner a chuir Béarla air. An leagan Gaeilge seo bunaithe ar an amhrán frithchogaidh de chuid Peter Seeger.

Im' sheasamh ar gach tairseach bím
Ní chloistear áfach mo choiscéim
An cnag ní chloiseann éinne fós
Mar 'is marbh mé, is marbh mé.

Seacht mbliana ó shin a cailleadh mé
In Hiroshima fad-fadó
Seacht mbliana fós atáim anois
Ní fhásann marbhán níos mó.

Barrdhódh mo ghruaig le lasair bhuí
Is táimse anois gan radharc na súl
Dusta anois mo chnámha bán'
Á scuabadh ag an ngaoth aduaidh

Níl torthaí uaim, ná gráinne rís'
Níl milseán uaim ná fiú arán
Níl rud ar bith ag teastáil uaim
Im' mharbhán, im' mharbhán

Níl uaim anois - sé seo mo ghuí -
Ach síocháin -  i gcroí gach n-aon -
Is lig do pháistí uil' an domhain
Bheith lánsásta leis an saol.

I Come and Stand at Every Door


I come and stand at every door
But no one hears my silent tread
I knock and yet remain unseen
For I am dead, for I am dead.

I'm only seven although I died
In Hiroshima long ago
I'm seven now as I was then
When children die they do not grow.

My hair was scorched by swirling flame
My eyes grew dim, my eyes grew blind
Death came and turned my bones to dust
And that was scattered by the wind.

I need no fruit, I need no rice
I need no sweet, nor even bread
I ask for nothing for myself
For I am dead, for I am dead.

All that I ask is that for peace
You fight today, you fight today
So that the children of this world
May live and grow and laugh and play.



2018-11-08

Geimhreadh: Haiku Zen

Natsume Sōseki (1869 -1916)
umhlaímid dá chéile...
as gruaig na mná
titeann cloch shneachta

muintir na cathrach
a chúram féin ar chách...
deireadh na bliana

chuiris tús
le d’óráid le broim –
a thiarcais!

imíonn préachán...
crann lom ar crith
faoi ghrian an tráthnóna

scuabaim díom é
scuabaim díom arís é
sneachta fós ar mo mhuinchille

shéid gaoth an gheimhridh
grian an tráthnóna
amach san fharraige

2018-11-07

Fómhair: Haiku Zen

Natsume Sōseki (1869 -1916)
tús an fhómhair...
leabhar nár léadh go hiomlán
fós

cuileog san fhómhar...
rugas uirthi
is scaoileas léi

gaotha fómhair...
ceathrúna na bó
ar a slí go dtí an seamlas

duilleoga na ndátphlumaí...
solas na gealaí
ar gach ceann díobh

fuacht na maidine
fuacht an tráthnóna...
ag taisteal liom féin

mo shaol athnuaite...
nach ársa é
an fómhar

tuirlingíonn ar mo ghualainn...
‘bhfuil cara uait?
snáthaid mhór dhearg

glanann an ceo...
an t-eas á nochtadh
beagán ar bheagán

go tobann
tosaíonn dreoilín teaspaigh ag canadh
stopann go tobann

gan sake
gan dán...
tost na gealaí!

braoinín sake
fós sa bhuidéal...
fuacht na hoíche

faoin ngealach dó ag siúl...
dearmad déanta ag Sōseki
ar a bhean chéile

is deas filleadh
ar an bhfód dúchais...
séasúr na gcriosantamam

corraíonn an Spiorad
díreach os mo chomhair...
barr mo phinn

gealach lán...
is cruinn í scáil
chloigeann an tsagairt

2018-11-06

Samhradh: Haiku Zen

Natsume Sōseki (1869 -1916)
titeann grian dhearg
san fharraige –
brothall samhraidh


imíonn an gadhar . . .
preabann lusanna an chromchinn aníos
athuair

ag breith ar mhuiscítí
is béal ar fad í –
buaf

cruinníonn siad
scaipeann siad  . . .
lampróga os cionn na habhann


breathnaigh ar bhreith is ar bhás –
bláth na loiteoige ar oscailt
cheana


osclaíonn leis féin
cumhra faoin ngrian –
leamhach beannaithe


a chuid adharc
á n-ardú aige  . . .
seilide cois tobair


isteach i ngort
na mbláthanna buí  . . .
grian an tráthnóna

an lampa múchta  . . .
fionnuaire na réaltaí
i bhfráma na fuinneoige


lampróg amháin . . .
ag scinneadh thart
sa seomra


bhuel, tá sé in am dul a luí
ach – gealach
an tsamhraidh

2018-11-05

EARRACH: Haiku Zen

Natsume Sōseki (1869 -1916)
na héisc go léir
ag streachailt in aghaidh srutha...
abhainn san earrach

faoin gcrann plumaí
buailid lena chéile...
gan focal eatarthu

bláthanna plumaí i ngar is i gcéin...
cleachtas laethúil
siúl fúthu

ba dheas liom
bheith athshaolaithe
is mé chomh beag le sailchuach

catachas air
is tanaí atá sé...
súile sin uile     nach mór

socraíonn sé síos
nuair a imíonn an féileacán...
piscín

báisteach earraigh...
cloíonn siad lena chéile
faoin aon scáth báistí amháin

bhláthaigh
an crann plumaí...
gan focal a rá

2018-11-04

John Delaney

John Delaney
an mac tíre féin
bíonn eagla a chraicinn air...
fiolar na Mongóile
even the wolf
lives in fear...
Mongolian eagle

Tabhair Dom Íosa

(Amhrán spioradálta de chuid na nDaoine Gorma)


http://sandlewoodlilakristen.blogspot.com/2011/04/jeremy-camp-give-me-jesus.html


Tabhair dom Íosa

Gach aon mhaidin, nuair ’éirím
Gach aon mhaidin, nuair ’éirím
Gach aon mhaidin, nuair ’éirím
Tabhair dom Íosa

Tabhair dom Íosa
Tabhair dom Íosa
Bíodh an domhan seo agat
Tabhair domsa Íosa

Nuair i m’aonar ’bhím
Nuair i m’aonar ’bhím
Nuair i m’aonar ’bhím
Tabhair dom Íosa

Tabhair dom Íosa
Tabhair dom Íosa
Bíodh an domhan seo agat
Tabhair domsa Íosa

Íosa
Tabhair dom Íosa

Is ar uair mo bháis
Is ar uair mo bháis
Is ar uair mo bháis
Tabhair dom Íosa

Tabhair dom Íosa
Tabhair dom Íosa
Bíodh an domhan seo agat
Tabhair domsa Íosa

Íosa
Tabhair dom Íosa

Bíodh an domhan seo agat [x 3]
Tabhair domsa Íosa
Íosa

"Give Me Jesus"


In the morning when I rise,
In the morning when I rise,
In the morning when I rise
Give me Jesus

(Chorus 1)

Give me Jesus
Give me Jesus
You can have all this world
Just give me Jesus


When I am alone,
When I am alone,
When I am alone,
Give me Jesus

(Chorus 2)


Give me Jesus
Give me Jesus
You can have all this world
Just give me Jesus,

Jesus
Give me Jesus


When I come to die,
When I come to die,
When I come to die,
Give me Jesus

(Chorus 3)
Give me Jesus
Give me Jesus
You can have all this world
Just give me Jesus

Give me Jesus
Give me Jesus

You can have all this world (X3)

Just give me Jesus

Jesus

2018-11-03

Mark Fearnley

Mark Fearnley
a full moon
slips from a cloud . . .
silvering the Blasket Islands
sciorrann gealach lán
amach as scamall -
airgeadaíonn an Blascaod

2018-11-02

Mark Fearnley

Mark Fearnley
cluasa an ghadhair ar bior
eisean amháin a chloiseann í . . .
fliúit dhiaga
a dog pricks his ears
he alone hears it . . .
divine flute

2018-11-01

Requiem

táid go léir imithe anois
ach ní dhearmadfar iad . . .
féileacáin
they are all gone now
but we will not forget them . . .
butterflies
έφυγαν όλες
αλλά δεν θα ξεχαστούν . . .
οι πεταλούδες 


Leagan Gréigise: Sarah Thilykou